و غيرهم . « 1 » جنيد بن محمّد نعيم مكنّى به ابو احمد ، در نامه‌اى به ابوالحسن على بن محمّد علوى ، تصانيف و نگاشته‌هاى ابونصر محمّد بن مسعود عياشى ( ف . 320 ق ) - از فقهاى بزرگ اماميه - را گردآورى مىكند . وى در آخر نامه به اين مطلب اشاره مىكند كه جامع آثار عياشى بيست و هفت كتاب از تأليفات عياشى را در فهرست نياورده و من آنها را بر فهرست او مىافزايم ، و تعداد اين آثار را به 208 جلد كتاب و رساله مىرساند . ابن نديم فهرست آثار عياشى را به نقل از آن نامه ، در الفهرست مىآورد . « 2 » شيخ طوسى در الفهرستِ خودش عيناً منقولات ابن نديم را ذكر مىكند « 3 » . ابوريحان بيرونى ( 440 - 362 ق . ) از بزرگترين دانشمندان جهان اسلام در سدهء چهارم و پنجم هجرى است . وى در رساله‌اى با عنوان رسالة ابى ريحان فى فهرست كتب الرازى به بررسى و بيان كتابهاى محمّد بن زكرياى رازى مىپردازد . وى آثار رازى را در موضوعات ذيل طبقه‌بندى و فهرست مىكند : پزشكى ( 56 عنوان ) ، طبيعيات ( 33 عنوان ) ، منطقيّات ( 7 عنوان ) ، رياضيات و نجوميات ( 10 عنوان ) ، تفاسير و تلخيص‌ها و اختصارات ( 7 عنوان ) ، فلسفى و تخمينى ( 17 عنوان ) ، ما فوق الطبيعه ( 6 عنوان ) ، الهيّات ( 14 عنوان ) ، كيميائيات ( 22 عنوان ) ، كفريات ( 2 عنوان ) و فنون مختلف ( 10 عنوان ) . آنگاه ، پس از ذكر كتابهاى رازى ، ابوريحان به كتابهاى خود مىپردازد كه در فهرست خود نوشت به آن خواهيم پرداخت . محمّد بن ابى بكر بن قيّم مشهور به ابن قيّم جوزيه ( 751 - 691 ق . ) فهرستى از كتابها و رساله‌هاى ابن تيميه ( ف . 728 ق ) فراهم ساخته و تعداد آثار وى را تا به 341 عنوان كتاب و رساله مىرساند . اين فهرست به سال ( 1953 م . ) در دمشق به چاپ رسيده است . يوسف تركمن بن جوزى معروف به سبط ابن جوزى ( 654 - 572 ق ) در كتاب مرآةالزمان ، فهرست آثار تأليف شده عبدالرّحمان بن جوزى ( 592 - 510 ق ) را دويست و پنجاه عنوان ذكر مىكند . اين فهرست توسط گرگيس عوّاد در مجلة المجمع العلمى العربى شماره 30 - 29 در دمشق چاپ شده است .

--> ( 1 ) . همانجا ، 168 . ( 2 ) . الفهرست ، 361 . ( 3 ) . طوسى ، الفهرست ، 137 .